O takim Drzymale co się, bez sensu snuł po Wielkopolsce w nieogrzewanym wozie cyrkowym, albo o Bartosie Głowackim, co się kulom nie kłaniał i czapką skręty gasił, słyszał każdy. Prawdziwego zaś bohatera, w dodatku wsławionego na kontynencie amerykańskim, nie pamięta dziś nikt. No prawie nikt, bo są miejsca, gdzie można znaleźć o nim jedną czy dwie wzmianki. Bez żadnych jednak szczegółów dotyczących pochodzenia. Nie wiemy więc skąd Gwiżdż był rodem, ani jak wyglądał i kiedy dotarł do Ameryki. Wiemy tylko, że w warunkach trudnych, nie posiadając po temu kwalifikacji, stworzył system, na którym wzorowały się wszystkie inne amerykańskie systemy dystrybucji prasy i książek. A było to w czasach przed I wojną światową i tuż po niej, Gwiżdż więc mógł liczyć tylko na siebie, a w żadnym wypadku nie na państwo. Pewnie nawet mu taka myśl w głowie nie postała, że ktokolwiek miałby w jakiejś sytuacji liczyć na jakieś państwo.

Gwiżdż był funkcjonalnym analfabetą, to znaczy od biedy mógł przeczytać neon. I ta okoliczność ratowała go w wielu opresjach i dzięki niej unikał różnych sprytnych pułapek. Analfabeta bowiem to człowiek wierny swojej wizji i nie ulegający naciskom. Te bowiem mogą być nań wywierane jedynie bezpośrednio. No, a każdy wie, że przekonanie do czegokolwiek bezpośrednio chłopa analfabety jest niemożliwe. Szczególnie jeśli czynić to ma jakiś wystrojony w miejskie łachy fircyk. Chłop go nie posłucha, a wręcz od razu, widząc jak taki nadchodzi, spuści za nim psy. Konkurencja nie miała więc dostępu do umysłu Gwiżdża, a przez to było on całkowicie zabezpieczony przed pokusami. Był za to umysł naszego bohatera otwarty na inspiracje z zewnątrz, a wrodzona inteligencja pozwalała Gwiżdżowi trzeźwo i w wielkiej skali oceniać zjawiska, a także planować działania.

Dlaczego postanowił on zająć się branżą kolportażu wydawnictw? Nie wiadomo. Prawdopodobnie widząc, jak żywo reagują rodacy na słowo pisane kolportowane pokątnie w Ameryce przez Polaków przyjeżdżających z Europy, zrozumiał jaki w tym tkwi potencjał. Musiał mieć też świadomość, czym są prawa autorskie i czym jest ruch emigracyjny. Wiedza ta – ktoś może powiedzieć, że powierzchowna, ja zaś mówię, że zasadnicza – dała Gwiżdżowi przewagę nad konkurencją. Rozumiał on także czym jest promocja i reklama, a także intuicyjnie wyczuwał, gdzie znajdują się najczulsze deficyty emocjonalne odbiorcy. Swojej firmy nie nazwał więc Gwiżdż & company, ani w żaden podobny, równie idiotyczny sposób. Nosiła ona nazwę, która od razu zwracała uwagę, przede wszystkim ludzi potrafiących czytać i pisać, a także mających jakieś aspiracje – A.A. Paryski.

Firma Paryskiego kolportowała tygodnik polski pod tytułem Ameryka Echo. Produkcja literacka w kraju była wówczas tak ogromna, że Gwiżdżowi starczyło tego na wypełnianie latami całymi stron swojego tygodnika. Oczywiście za przedruki nie płacił, nie płacił też autorom, albowiem między Rosją a Ameryką nie istniały żadne porozumienia dotyczące poszanowania praw autorskich. Kiedy zaś zarzucano Gwiżdżowi nieuczciwość, on w ogóle nie rozumiał o co chodzi, wszak dostarczał rodakom na obczyźnie słowo polskie w najlepszym wydaniu – Sienkiewicz, Reymont, Orzeszkowa, Żeromski. Nie mam pojęcia, jak wyglądała centrala dystrybucji firmy A.A Paryski i gdzie się mieściła, nie wiemy także kogo Gwiżdż-Paryski zatrudniał przy produkcji tygodnika Ameryka Echo. Wiemy jedynie jak zorganizował system dystrybucji. Uczynił to perfekcyjnie i na niespotykaną skalę, zważywszy na to iż planował to sam. Kolportaż tygodnika opierał się na sieci agentów działających na dwóch kontynentach; w USA, Kanadzie, Brazylii i Argentynie. Nie wiemy ilu ich było, ale działali w każdym większym skupisku polskim, a to znaczy – domyślam się – że owe skupiska kolportowały tygodnik Paryskiego dalej – w interiorze – wysyłając tam co starsze numery. I tak rynek się nasycał samoczynnie pozyskując nowych klientów. Gwiżdż, który był wizjonerem, ale też człowiekiem ostrożnym i odpowiedzialnym, nigdy nie pozwolił na to, by jego agenci działali na własną rękę i mówili coś, co nie było przewidziane w instrukcji. Tę zaś wymyślił sam i chyba nawet nigdy jej nie zapisał. Zawsze przywoływał ją z pamięci. Sam też przeprowadzał szkolenia dla kolporterów, które były proste i klarowne. Każdy z ze sprzedawców prenumeraty musiał się nauczyć na pamięć tekstu wymyślonego przez szefa. I było to działanie ze wszech miar słuszne. Wiemy bowiem wszyscy dobrze, co się dzieje w firmie, kiedy pracownicy zaczynają myśleć kreatywnie i działać samodzielnie. W tempie ekspresowym nadchodzi katastrofa, za którą nie ma potem kogo ukarać. Firma A.A Paryski nie oczekiwała od swoich pracowników kreatywności, ale skuteczności. Bo o kreatywność zadbali już ci, którym Gwiżdż nie płacił, czyli panowie Sienkiewicz, Prus, Reymont i Żeromski.

Przedstawiciel handlowy firmy A.A.Paryski zaczynał więc swój kontakt z klientem od formuły – Niech będzie pochwalony. Potem wypytywał się skąd klient albo klientka pochodzą. Następnie przypominał sobie, że o tej właśnie mieścinie czy wiosce napisano w ostatnim numerze tygodnika Ameryka Echo. Po czym wyciągał zza pazuchy gazetę i „czytał” stosowny fragment, recytując w rzeczywistości z pamięci to, co jego pryncypał Gwiżdż wbił mu do głowy na szkoleniu. Zwykle nie musiał kończyć recytacji, bo pochlipująca ze wzruszenia klientka, czy też klient, wyciągali zaskórniaki i kupowali nie tylko bieżący numer tygodnika, ale także roczną prenumeratę. Ktoś słusznie zauważy, że wszak w ten sposób gros klientów Paryskiego pozyskiwana była spośród analfabetów. Właśnie! I na tym polega cała sztuka, bo co to jest za sukces – sprzedać tygodnik jakiemuś rozwydrzonemu lekturą bawidamkowi, który przeczytał całą książkę do nabożeństwa i jeszcze Poradnik rolniczy? Oczywiście, że większość klientów Gwiżdża stanowili analfabeci, ale to przecież świadczy też o tym, że to on – A.A. Paryski – ich z analfabetyzmu wydobył, a przynajmniej uchylił przed nimi drzwi do kultury wyższej. W dodatku za niewielką tylko opłatą, a przy tym bez zbędnych, szkolnych udręk.

Gwiżdż miał bardzo dobrą świadomość hierarchii i priorytetów. Rozumiał skąd się bierze jego sukces i wiedział, że wkrótce urośnie mu konkurencja, której nie zamierzał ustępować. Nie miał wspólników i to także stanowiło jego przewagę nad innymi. Najważniejszą zaś przewagą, jaką posiadał była baza danych. To znaczy dziś byśmy to tak nazwali, ale wówczas mówiono po prostu o liście prenumeratorów. Tę A.A. Paryski trzymał w kasie ogniotrwałej, do której dostęp miał tylko on sam i nikt więcej. Nikt obcy też do owej kasy, nawet w towarzystwie Paryskiego, się nie zbliżał.

System Gwiżdża działał bez zarzutu i stał się wzorem dla wszystkich amerykańskich systemów kolportażu i sprzedaży sieciowej. Nie wiemy niestety, jak zakończyło się życie naszego bohatera, nie można też w sieci znaleźć ani kawałka numeru tygodnika Ameryka Echo. Domniemywać można jedynie, że egzystencja firmy A.A. Paryski zakończyła się wraz z odrodzeniem ojczyzny, która to ojczyzna próbowała od razu położyć swą delikatną dłoń na wszystkich przedsięwzięciach rodaków, szczególnie tych dotyczących kultury, łączących oba brzegi oceanu.

Gwiżdż był w skali globalnej pionierem i wizjonerem, ale podobne organizacje, zbudowane na podobnej zasadzie czyli łączącej z sukcesem pozorne sprzeczności, powstawały już wcześniej, tyle, że w znacznie mniejszej skali. Oto w roku 1866 przybyły z Niemiec do Lwowa księgarz – pan Richter - całkowicie nieobznajomiony z językiem polskim. Założył on pismo dla ludu pod tytułem Strzecha. Drukował tam patriotyczne i pełne emocji opowiadania i powieści. Strzecha była pierwszym w Galicji pismem ilustrowanym i zyskała wielką sympatię czytelników. Pan Richter zaś zbił na niej majątek. Podkreślam – sympatię czytelników, a nie analfabetów.

Rodzi się pytanie – czy polski chłop Gwiżdż występujący pod firmą A.A. Paryski zaprenumerowałby niemieckie pismo wydawane po polsku pod tytułem Strzecha? Myślę, że nie. Miał on bowiem dokładnie rozeznanie w preferencjach emocjonalnych odbiorcy. Pisma takie tak: Pszczółka, Wieniec, Strzecha, Magna Polonia, Gazeta Polska, Pobudka i podobne, nie były przeznaczone dla ludu. I Gwiżdż o tym doskonale wiedział. One miały trafić do istot, które lud udawały i miały go urabiać tak, by nie sięgał on po wydawnictwa Paryskiego. Czyli do ludzi, którzy trwale podzielić mieli diasporę polską w kraju i za oceanem. Na dziś to tyle. Bardzo się zmęczyłem. Idę jeszcze pochorować. Temat będzie kontynuowany w innych formułach i na innych przykładach.

Przypominam, że od wczoraj mamy w sklepie nową książkę.

https://basnjakniedzwiedz.pl/produkt/historia-pomorza/

---

tagi: książki  wojna  polska  kultura  biznes  prasa  organizacje  ameryka  polonia  kolportaż 

	gabriel-maciejewski
	15 listopada 2025 10:37

29     1916    9 zaloguj sie by polubić