W zapomnianej już dawno książeczce autorstwa Urszuli Augustyniak, zatytułowanej Informacja i propaganda w Polsce za Zygmunta III, znajdujemy taki oto fragment.

 

Ustrój Rzeczpospolitej napełniał – od strony teoretycznej – euforią korzystających z niego – wzbudzając podziw zarówno XVI -XVII wiecznych podróżników, jak i współczesnych historyków, przede wszystkim z racji dwóch swoich podstawowych cech: powszechności udziału we władzy i wolności jednostki ( w tym wolności wypowiadania swoich poglądów). Zarówno jedni, jak i drudzy, widzieli w ustroju tym bezpośrednie przeniesienie w czasy nowożytne zasad i ideałów starożytnych, jakąś wyjątkową idealizację życia politycznego wyrosłą z książkowego doświadczenia renesansowych humanistów, należących w Rzeczpospolitej „złotego wieku” do elity wpływów i władzy. Sytuacja taka doprowadziła z jednej strony do rozpatrywania ustroju państwa polskiego jako statycznej – ponadczasowej konstrukcji i jego idealizacji, opartej na dosłownym traktowaniu sarmackiej frazeologii politycznej; z drugiej zaś – do traktowania wyjętych z kontekstu rzeczywistości politycznej, koncepcji ustrojowych jako nowatorskich projektów reform ustrojowych. Specyfiką polskiej myśli politycznej (do czasów stanisławowskich) było bezpośrednie przeniesienie doświadczeń praktyki politycznej do traktatów teoretycznych – i na odwrót, kreujący stosunek niektórych pojęć w stosunku do rzeczywistości. Badacz polskiej myśli politycznej oceniając wykładnię Polityki Arystotelesa podjętą u progu panowania Zygmunta III (w 1590 roku) przez Sebastiana Petrycego – stwierdza, że „powołując się na autora ( in oppositium est Aristoteles) odbiega on daleko od jego autentycznych poglądów. Odsyłając słuchaczy do tekstu Polityki, wyraża on własne poglądy, a używając terminologii zaczerpniętej z tego dzieła, ma na myśli otaczającą go rzeczywistość. Praktyka taka była w XVII wieku zgodna w obyczajami epoki, bowiem słynni teoretycy polityczni, bywali wówczas oficjalnymi historiografami dworów monarszych. Na gruncie polskim miała ona długą, co najmniej XV wieczną tradycję, związaną z Akademią Jagiellońską, gdzie już około 1416 roku Paweł z Worczyna tworząc swoją definicję polityki, na plan pierwszy wysuwał więź społeczną – communicatio, wynikającą z natury człowieka, jako stworzenia społecznego – animal civile.

 

Tekst ten jest tyleż interesujący, co kuriozalny, także przez różne lapsusy, których ani pani profesor, ani korekta zauważyć chyba nie chciały - , kreujący stosunek niektórych pojęć w stosunku do rzeczywistości.

Tekst jest celowo napisany w sposób zawiły i nieoczywisty, i trzeba się zastanowić chwilę, by zrozumieć o co w nim chodzi. Spróbujmy więc to wyjaśnić. Oto w Polsce od XV wieku co najmniej, istnieje tradycja myśli państwowej, kreowana na Akademii w Krakowie, która – nigdy dość przypominania – była instytucją kościelną, łącząca praktykę polityczną z Arystotelesem i jego Polityką. Mówimy o średniowieczu i czasach nowożytnych, w których – na co wskazuje Urszula Augustyniak – tradycja ta była ciągle żywa. Czy to dobrze? Gdy myślimy o tym dzisiaj wydaje nam się, że tak, nawet bardzo dobrze. Arystoteles bowiem to ważny dla kultury europejskiej i chrześcijańskiej autor, traktowany przez wszystkie ośrodki myśli politycznej dosłownie, (bo jak inaczej?). Obecność więc jego myśli w kulturze politycznej Rzeczpospolitej obojga narodów należy traktować z entuzjazmem. Kłopot w tym, że my o tej obecności nic nie wiemy, podobnie jak nic nie wiemy o Pawle z Worczyna i jego pracach, a z renesansowych humanistów, o których wspomina Urszula Augustyniak, znamy Modrzewskiego, który – mam wrażenie – nie stał za blisko tych wartości w polityce, które budziły tak wielki podziw podróżników odwiedzających Polskę. Z humanistów znamy jeszcze Kochanowskiego i jego trywialne tweety zwane fraszkami, które znajdują się w podręcznikach szkolnych. Na ich podstawie dzieci i dorośli w Polsce kształtują sobie wyobrażenie o życiu i czczonych w nim wartościach, w czasach dawnych.

Wróćmy jednak do recepcji Arystotelesa. Czy jego – jak sugeruje Urszula Augustyniak – powszechna znajomość w kręgach teoretyków władzy była dla kraju i jego ustroju dobra czy nie? Podziwiający ustrój podróżnicy widzieli w nim bezpośrednie przeniesienie zasad starożytnych we współczesność. Czyli chyba dobrze, bo zachód Europy, takich zasad nie przenosił – przeciwnie – cały był definiowany przez brak zasad, jakichkolwiek. Potęga zaś dworów opierała się na pieniądzu i kredycie oraz oddziałach skrytobójców.

Dalej jednak pisze nam Pani profesor, że to wcale nie fajnie tak przenosić teorie do bezpośredniej praktyki i na odwrót. Bo co niby ma z tego wyniknąć? Jak to rozumieć? Że potrzebny byłby jakiś pośrednik, który wytłumaczyłby tym biednym podgolonym łbom, że nie można udawać starożytności w czasach nowożytnych. Niestety – na co wskazuje autorka wyraźnie – do czasów stanisławowskich takiego pośrednika nie było. Wszystko szło samopas bez planu, ładu i składu. A co takiego się w tych czasach stanisławowskich zmieniło, że wzorowany na Arystotelesie ustój, który – bez sensu - przenosił zasady Polityki tegoż autora do życia i na odwrót - exempla z życia do traktatów teoretycznych? No, wszyscy wiemy co się stało – zaczął rządzić ruski ambasador i sprawy poprostował.

Bo czy to kto słyszał, żeby jakiś Petrycy, u progu panowania Zygmunta III, powoływał się na Arystotelesa, przedstawiając w istocie poglądy własne? A kto mu pozwolił? Czy zebrała się wtedy, w tej kwestii, jakaś rada naukowa? A jeśli tak, to kto był przewodniczącym?

Nie wiadomo dokładnie czego chce od Petrycego Urszula Augustyniak, ale domyślamy się, że ma uwagi do jego metodyki. Powinien bardziej skupić się na Arystotelesie, a mniej na okolicznościach, w których żył. – Ale jak to – zawoła ktoś – a skąd byśmy wtedy wiedzieli czym żył kraj w początkach panowania Zygmunta III? Nawet jeśli uwagi Petrycego nieco idealizowały sytuację, chyba dobrze, że je spisał! No nie wiem, nie wiem…a po co nam wiedza o panowaniu Zygmunta III? Choćby po to, by Urszula Augustyniak mogła się doktoryzować – odpowie ktoś przytomny. No, to jest argument, inne jednak ciężko znaleźć. Przecież: Specyfiką polskiej myśli politycznej (do czasów stanisławowskich) było bezpośrednie przeniesienie doświadczeń praktyki politycznej do traktatów teoretycznych – i na odwrót, kreujący stosunek niektórych pojęć w stosunku do rzeczywistości.

A to jest bardzo źle proszę Państwa, bo nie można być kreatywnym w polityce, nie można twórczo rozwijać myśli Arystotelesa i dopisywać do nich własnych point. Prawdziwa polityka polega na czym innym. – A na czym? – zapyta Polak naiwny jak dziecko. Na wykonywaniu instrukcji przysyłanych z Moskwy, to jasne. I o tym, jak się domyślam, traktuje książka Urszuli Augustyniak Informacja i propaganda w Polsce za Zygmunta III.

Czego jeszcze dowiadujemy się z zacytowanego fragmentu? Że nie można pisać o historii i praktyce politycznej dawnych czasów wprost. Trzeba to jeszcze – niczym Petrycy – zaopatrzyć w zawoalowane komentarze dotyczące współczesności autora. No, ale to już nie jest żaden grzech czy metodyczny błąd, ale rozwaga. Petrycy bowiem działał w okolicznościach kiedy z racji dwóch swoich podstawowych cech: powszechności udziału we władzy i wolności jednostki ( w tym wolności wypowiadania swoich poglądów) ustrój Rzeczpospolitej był podziwiany i chwalony. Pani profesor zaś wydała swoją książkę w roku 1981, kiedy przygotowywano ostateczną rozprawę z takimi, co im się zdawało, że wolność jednostki i powszechność udziału we władzy im się także należy. Instrukcje z Moskwy zaś, które zaczęły obowiązywać w czasach stanisławowskich, wskazywały wyraźnie, co Polak, a szczególnie polski badacz historii ma myśleć, mówić i pisać.

Dziś nic się w tej kwestii nie zmieniło. O tym, kim był Petrycy, pomijając już jego rzeczywiste intencje, mało kto wie, a takiego Pawła z Worczyna, który reprezentował tradycję polityczną i filozoficzną zbudowaną na podstawie Arystotelesa nikt w ogóle nie kojarzy. I nie ma prawa kojarzyć, albowiem w obiegu są fraszki Kochanowskiego i wystarczy. Z panowania Zygmunta III Polacy mają zapamiętać, że to zły król był, bo zamiast popierać oświeconych humanistów, zaczął otaczać się jezuitami. I ani mowy nie ma, by wytłumaczyć komuś, że to nie do końca tak było. Źródło tej narracji jest oczywiście w instrukcjach z Moskwy, które ukształtowały polską historiografię powojenną. Obowiązuje ona nadal, a na straży jej stoją uczniowie pani profesor. Licząc oczywiście na to, że przez treść ich przemądrych dysertacji nie przeciśnie się nic ani nikt. Ludzie zaś, sami z siebie, są za głupi, by cokolwiek zrozumieć z czytanego tekstu, jeśli nie jest on chorobliwie uproszczony – patrz Kochanowski – albo spreparowany. Takie mamy okoliczności, a samego Arystotelesa nikt dziś nie czyta. Demokracją bowiem zwiemy to, czego dorobił się zachód rządząc przez trzy stulecia metodami mafijnymi. I robiąc sobie – po dwóch straszliwych wojnach – krótką przerwę na tę całą demokrację. Już dziś jednak widać, że cała cywilizacja zachodu wraca w stare koleiny, a pomagają jej w tym, jak za dawnych czasów, w których w Polsce rządzili Zygmunt III i jego synowie, muzułmanie, roztaczający w zachodniej Europie wielkie wpływy.

My zaś nie mamy pojęcia o swojej własnej myśli politycznej, która Na gruncie polskim miała długą, co najmniej XV wieczną tradycję, związaną z Akademią Jagiellońską, gdzie już około 1416 roku Paweł z Worczyna tworząc swoją definicję polityki, na plan pierwszy wysuwał więź społeczną – communicatio, wynikającą z natury człowieka, jako stworzenia społecznego – animal civile.

Lekceważymy całkiem tę tradycję, nie znamy jej i znać nie chcemy, a – jak można wnosić z zachowań pojedynczych ludzi i całych grup – największym naszym marzeniem jest utonąć w bagnie wraz z Europą.

Notka biograficzna Pawła z Worczyna znajdująca się w wiki jest śmieszna. Nic o nim nie wiadomo, sugerują tam, że był Niemcem. Nie sądzę jednak, by ktokolwiek zadał sobie trud zbadania tej kwestii w jakichś niemieckich bibliotekach i archiwach. Ja zaś mogę Wam powiedzieć tyle, że poczułem się bardzo dziwnie, czytając, że około roku 1416 jakiś nieznany mi bakałarz z Krakowa definiował politykę jako komunikację, wynikającą z natury człowieka. Piszemy tu o tym w zasadzie bez przerwy wskazują, że wszystko co się dziś odbywa, czyli całe życie publicystyczne i propagandowe służy temu, by tę komunikację unieważnić i zniszczyć. Zatrzymanie tego procesu nie jest łatwe, albowiem niszczenie komunikacji odbywa się na podstawie instrukcji z Moskwy, które realizowane są poprzez zaniechanie polemiki. To znaczy nie da się dyskutować z tymi, którzy zaburzają komunikację, są oni bowiem posiadaczami prawdy ostatecznej. Ta zaś, jak wiemy oznacza odebranie głosu każdemu poza jej depozytariuszem. Każda zaś próba takiej dyskusji będzie promocją treści, prowadzących nas wprost do czasów stanisławowskich, tak czule przez Urszulę Augustyniak wspominanych. I zakończyć się może dramatem dla tego, kto ją podejmie. Nie będę więc tu podawał nazwisk autorów, nazw wydawnictw, które – dla nędznego bardzo zysku – uczestniczą w trwającej od wojny operacji dezinformacyjnej, degradującej polską myśl polityczną. Zostawmy więc niestrudzonych interpretatorów moskiewskich instrukcji, jak i tych, którzy uważają, że można z nimi polemizować, pozostawiam samym sobie. Albo mówiąc wprost – olewam.

Panowanie zaś Zygmunta III, powierzam ilustratorom takim jak Hubert Czajkowski. Mamy bowiem sto procent gwarancji, że żaden z tych głąbów, ani nawet sama profesor Urszula Augustyniak nie zrozumieją po co ktokolwiek miałby odtwarzać historię panowania Zygmunta w kadrach komiksowych. I ta okoliczność właśnie daje nam nad nimi przewagę. Problem tylko w tym, by ludzie to zrozumieli. No, ale do tego posłużą nam interpretowane przeciwnie do jej intencji teksty Urszuli Augustyniak, po które naprawdę warto sięgnąć, i potraktować je jako lekturę uzupełniającą do komiksu Huberta. Ten zaś możecie nabyć tutaj

https://basnjakniedzwiedz.pl/produkt/zygmunt-iii-waza-walka-o-baltyk/

---

tagi: polityka  komuna  komiks  hubert czajkowski  zygmunt iii  sarmacja  arystoteles  urszula augustyniak  instrukcje z moskwy 

	gabriel-maciejewski
	31 sierpnia 2025 07:27

41     1706    16 zaloguj sie by polubić