Pomyślałem, że przy okazji powrotu na nasze łamy tematów ukraińskich pogadamy jeszcze raz o śmierci. Tym razem porównamy okoliczności zgonu króla Stefana – 12 grudnia 1586 - z okolicznościami śmierci dwóch pozostałych, wymienionych w tytule osób. Przypomnijmy najpierw jednak, co się stało z królem Stefanem. Polował w okolicach Grodna, stale będąc pod opieką lekarzy, nagle coś go zaczęło swędzieć na całym ciele, potem doznał kilku epileptoidalnych ataków i zmarł. Był ponoć bardzo schorowany.

Jan Karol Chodkiewicz, którego ostatnią biografię napisał Adam Naruszewicz w XVIII wieku też ponoć był schorowany. I też cierpiał na nerki, konkretnie zaś na kamicę nerkową. Niestety nie można nic o tym przeczytać, albowiem przyczynki pisane dziś na podstawie dokumentów są pochowane skrzętnie i można z nich korzystać jedynie miejscowo, w różnych bibliotekach. To jest niesłychanie dziwne, zważywszy na ilość bzdur kolportowanych w sieci za darmo, albo – co gorsza – takich, za które trzeba słono płacić. No, ale nic to, jak mawiano drzewiej, prześledźmy – z konieczności pobieżnie – ostatnie miesiące życia Jana Karola Chodkiewicza. Hetman był cholerykiem i pijakiem. I jak sądzę jego decyzje strategiczne podejmowane były w stanie upojenia alkoholowego, albo furii. Oczywiście, tak jak i o innych hetmanach, których okropnie nudne życiorysy kolportuje się po sieci, mówiono o nim – bóg wojny.

Nawet jeśli było w tym coś z prawdy, trzeba oprzytomnieć, bo do tego wzywają nas zawsze różni realiści i wielbiciele porządku opartego na dokumentach. A propos, gdzie są publikacje tych dokumentów? Ktoś o ich wydanie dba? Czy wszyscy zajmują się popularyzacją niewiedzy, a treści z których coś wynika chowają gdzieś na pawlaczu? Mniejsza. Chodkiewicz był furiatem i alkoholikiem, miał przymus zwracania na siebie uwagi. Nie znosił sprzeciwu i był agresywny nawet wobec królewicza Władysława. Jego geniusz strategiczny, jak sądzę, polegał na tym, żeby zawsze najpierw podjąć decyzję, a jakie będą jej konsekwencje zobaczy się później. Jan Karol Chodkiewicz nie znał strachu, no ale jak miał go znać, kiedy pił bez przerwy. Ja go tu nie potępiam, bo wszyscy inni też pili, Żółkiewski może stosunkowo najmniej. Sądzę też, że strategia polegająca na tym, że trzeba najpierw podjąć decyzję zanim podejmie ją wróg jest słuszna i od takich decyzji zależy sukces.

Tak więc „schorowany” Chodkiewicz „od lat cierpiący na kamienie nerkowe”, przybył pod Chocim i pierwszą jego koncepcją, podaną na radzie wojennej, był frontalny atak na Turków z udziałem wszystkich sił. Mimo dość dużej tych sił dysproporcji, bo w polskim obozie było znacznie mniej żołnierzy. W obozie tureckim zaś było za to bardzo dużo ludzi niepotrzebnych, czyli obsługi gwarantującej komfort życia oficerów i dworzan, a także samego sułtana. Ten był bardzo młody, niedoświadczony i także porywczy. Pewnie na to, że te okoliczności zdecydują liczył Chodkiewicz. Przegłosowano go jednak, ale nie wiemy kto to dokładnie zrobił, być może królewicz Władysław. Bitwa trwała ponad miesiąc i polegała na obronie umocnionego obozu, w czasie kiedy Tatarzy plądrowali Podole. Kozacy zaś w oddzielnym obozie, ściągali dla siebie prowiant z Kamieńca Podolskiego. Chodkiewicz radził dobrze, bo wiedział, że oczekiwanie nie ma sensu. Prowadzi jedynie do epidemii, głodu i niesnasek wewnątrz armii. I tak też rzeczywiście sprawy się rozwinęły.

Wojsko głodowało, dziesiątkowała je dyzenteria, kraj nie był w czasie trwającej miesiąc bitwy wcale broniony, a Chodkiewicz przez ten miesiąc stale chorował. Jeszcze raz próbował przeforsować swoją koncepcję, zgromadził oddziały do wielkiej nocnej akcji, która miała wprowadzić popłoch w szeregach wroga. Sam miał zamiar poprowadzić atak. Tak to już bowiem bywa z tymi chorymi na nerki, że albo uganiają się konno w pogoni za dzikami, albo prowadzą szarże mas całych kawalerii i piechoty zamiast spokojnie leżeć w łóżku. W nocy, w czasie przygotowań do szturmu, lunął jednak deszcz, Kozacy się wycofali, z obawy, że zamoknięty proch i lonty uniemożliwią skuteczną walkę. Chodkiewicz zaś zmarł krótki czas potem. Na szczęście Turcy też mieli dosyć i rozpoczęły się negocjacje.

Podsumujmy – przez miesiąc chory na nerki hetman rządził obozem położonym nad Dniestrem, jadł wraz z innymi te same potrawy, pił to samo wino, spał w chocimskim zamku i tylko on umarł. Bo był schorowany. Trwała ta agonia jednak cały miesiąc, a w czasie jej trwania hetman prowadził jeszcze szarże na czele husarii. Król Stefan zawinął się w cztery dni.

Teraz Konaszewicz Sahajdaczny, o którym pochwalne pienia rozlegają się jak Internet długi i szeroki. On i jego ludzie zgodzili się bronić kraju przez Turkiem pod warunkiem, że wojna toczyć się będzie za granicą państwa. To właśnie spowodowało, że obóz polski znajdował się po stronie mołdawskiej. Dlaczego taki warunek postawił Sahajdaczny? Moim zdaniem dlatego, by po skończonej bitwie armia polska została rozpuszczona już w Kamieńcu Podolskim, a nie trzymana na Ukrainie. Zażądał on także od królewicza, by w Kijowie nie stacjonowały żadne wojska koronne. No i prowadził samowolną politykę wysyłając posłów na dwór perski, bez powiadomienia króla. Chciał też podniesienia wysokości rejestru kozaków, czyli wciągnięcia na listę płac korony maksymalnej ich liczby. Ten postulat jest zawsze oceniany w jeden tylko sposób – głupi Polacy nie wykorzystali szansy i nie doprowadzili do zgody z zaporożcami, bo w głowie mieli tylko własne przywileje.

Sahajdaczny już w pierwszej dekadzie XVII wieku planował zbudowanie własnego państwa, a wizją tej budowy omamił królewicza Władysława. Komu tak naprawdę służył? Spróbujemy odpowiedzieć na to pytanie. O jego perskich negocjacjach król dowiedział się kanałami dyplomatycznymi z Watykanu. Był to w zasadzie dobry powód do tego, by Sahajdacznego skazać na śmierć za zdradę stanu. Tak się jednak nie stało. Poproszono go bowiem, by wespół z armią koronną bronił granicy przed Turkami.

No i teraz wróćmy do tego rejestru kozaków. Mamy okoliczności polityczne i ekonomiczne takie, że podatki uchwala się tylko na wojnę. Król zaś musi lawirować w taki sposób, by wojny uniknąć, co z jednej strony powoduje, że nie ma armii, z drugiej zaś wywołuje konieczność jej posiadania. I tu pojawiają się Kozacy, gotowi i wyszkoleni, składają różne obietnice i niektórych nawet dotrzymują. Ich celem jest jednak coś, co w zadanych okolicznościach nie może być wykonane – rejestr – czyli sytuacja, kiedy państwo pobiera stały podatek na wojnę od obywateli i żywni z niego żołnierza, na którego nie ma wpływu. Tak to trzeba rozumieć. Szlachta nie mogła się na to zgodzić, a polityka kozaków i ich hetmanów była aż nadto dla wszystkich czytelna.

Czy to czasem nie przypomina dzisiejszej sytuacji z SAFE? Ależ oczywiście, że przypomina. I wskazuje nam przy tym, czyim człowiekiem w istocie był Piotr Konaszewicz Sahajdaczny. Był on kreaturą habsburską czyli cesarską. I to samo jest dzisiaj z Zełenskim. No, ale mniejsza o to. Stanął ze swoimi ludźmi pod Chocimiem i walczył dzielnie. Ponoć postrzelono go z janczarki. Królewicz Władysław zaś przybył z bogatymi darami i lekarstwami, także po to, by się z nim pożegnać. Sahajdaczny ledwo chodził, a miał ledwie 51 lat. Na podarowanym przez królewicza powozie, Sahajdacznego przewieziono do Kijowa gdzie zmarł. Ponoć z tych ran od janczarki. Tak całkiem dla sportu zajrzałem sobie na opis janczarki podawany przez ciotkę wiki. I tam jest napisane tak: lekka strzelba turecka z długą lufą, od drugiej połowy XVII wieku używana przez janczarów.

Poniżej zaś:

Przeciętna janczarka charakteryzowała się ciężką lufą ze stali damasceńskiej i dużym kalibrem.

Mamy tu do czynienia z charakterystyczną dla polskiej historiografii metodą opisu znaną pod nazwą – palił, ale się nie zaciągał. Lekka strzelba z ciężką lufą z cholernie drogiej stali. Ta sama metoda zastosowana jest do opisu zgonów wszystkich wymienionych w tym tekście osób – jeden chorował na nerki, ale w raporcie lekarskim napisane jest, że zmarł na astmę. Drugi zaś lekarz napisał, że na epilepsję. Kolejny dzisiejszy bohater – od dawna chorował – w czasie choroby – kamicy nerkowej – prowadził szarże. Umarł zaś po miesiącu dowodzenia w bitwie. Trzeci został postrzelony z lekkiej strzelby o ciężkiej lufie, a następnie przewieziony do Kijowa, miasta w którym miał swoich zaufanych ludzi, gdzie chroniono go i leczono. I tam zmarł. Zgadnijcie kiedy? Otóż 20 kwietnia 1622 roku – siedem miesięcy po postrzale. To jest oczywiście możliwe jednak bardzo mało prawdopodobne.

W tekście zaś o Sahajdacznym, który jest dostępny w sieci, prof. Wojciech Polak pisze, że koncepcja Sahajdacznego i królewicza Władysława, koncepcja ułożenia wzajemnych stosunków między Polską a Ukrainą, jest do zastosowania także dzisiaj. Nie jest, albowiem całe piśmiennictwo na jej temat, a także na temat polityki wschodniej Rzeczpospolitej to jest zestaw chybionych metafor i pobożnych życzeń.

Moskwa nie mogła stać się drugą Litwą, z królewiczem Władysławem na tronie carskim, a Kozacy, opłacani ze skarbu koronnego, nie broniliby Rzeczpospolitej, ale realizowali politykę niemiecką. Tylko bowiem przez nich cesarstwo mogło brać udział w wielkim wyścigu, jaki Europa zachodnia rozpoczęła jeszcze w XVI wieku ku bogactwom Azji Środkowej.

Od wczoraj mamy w sprzedaży taką oto książkę

https://basnjakniedzwiedz.pl/produkt/sprawy-i-rzeczy-ukrainskie/

---

tagi: ukraina  turcy  trucizna  stefan batory  kozacy  królobójstwo  jan karol chodkiewicz  chocim  piotr konaszewicz sahajdaczny 

	gabriel-maciejewski
	7 czerwca 2026 09:09

50     1053    13 zaloguj sie by polubić