W zasadzie nie ma już sensu, by pisać o II wojnie światowej i jej epizodach, nie ma też sensu kręcić o tym filmów, bo cała emocjonalna warstwa wydarzeń z lat 1939-1945 została zawłaszczona przez politykę wielkich formatów i takież same budżety. Żeby w Polsce nakręcić prawdziwy film o wojnie, przejmujący i dramatyczny, potrzebny byłby prawdziwy artysta, a nie wariat taplający się w sztucznej krwi i pokazujący sceny gwałtów zbiorowych. Do czego sprowadza się polska kinematografia lat ostatnich próbująca nadążyć za innymi produkcjami. Takich ludzi jednak w Polsce nie ma i nie będzie. Mój dzisiejszy tekst i inne, które mam nadzieję w tej formule napisać, służył będzie temu, by wyjaśnić dlaczego tak jest. Nie zaś temu, by dramatycznie opisywać wypadki wojenne i bitewne epizody. Ludzi starających się stymulować emocje widza i czytelnika jest tylu, że próby te wywołują już jedynie śmiech. Podobnie jak rywalizacja między filmowcami, o to kto – pracując na nędznym bardzo budżecie – wykreuje bardziej przejmujący obraz wojny.

No dobrze, ale zacznijmy wreszcie. W książce „Piotrowe Pole” wydanej przez Wydawnictwo Łódzkie w roku 1986 mamy dramatyczny bardzo opis sądzenia starosty iłżeckiego, który zaprzedał się Niemcom. Partyzanci urządzają sąd polowy, który przedstawia sobą opłakany widok, bo wszyscy są w łachmanach. Starosta iłżecki trafił im się zaś przypadkiem, bo wybrał się nieostrożnie na polowanie z niemieckim dyrektorem huty w Ostrowcu Świętokrzyskim. Najgorszą zbrodnią tego całego Szczepańskiego, było zatrzymanie żony jednego z dowódców oddziałów leśnych, która jechała dwukółką przez lat. Była w ciąży. Szczepański i żandarmi, zgwałcili ją, jej woźnicę zabili, a potem wycisnęli z niej płód i kopali go na drodze jak piłkę. Aż dziwne, że nikt tej sceny jeszcze nie umieścił w żadnym polskim filmie. Pewnie dlatego, że autor książki - Stanisław Rogala – ciągle żyje i trzeba by było mu płacić jakiś copywright.

Ponieważ w roku 1986 żyło jeszcze bardzo wielu uczestników bitwy pod Piotrowym Polem, książka Stanisława Rogali spotkała się z wielkim zainteresowaniem. Niestety, nie spotkała się z entuzjazmem uczestników starcia. Nie wiemy dziś dokładnie na czym polegały protesty, ale prawdopodobnie dotyczyły tego, że opisane jest w niej wszystko, tylko nie samo starcie.

Mamy więc dylematy moralne duchownego bez święceń, w którym kocha się nieletnia sanitariuszka. Wspomnienia przedwojenne różnych bohaterów, którzy zlewają nam się w jedną osobę, albowiem ich wypowiedzi i projekcje nie zostały w żaden sposób wyróżnione w tekście. Mam wręcz wrażenie, że ktoś kazał autorowi pisać tę książkę tak, jakby ją pisał znany amerykańskich autor Cormac MacCarthy. To znaczy bez żadnych ułatwień dla czytelnika, który sam musi przedzierać się przez gąszcz tekstu, by odnaleźć właściwe tropy. Przy czym autor bardzo się stara o uplastycznienie swojego opisu, mnóstwo bowiem jest w tekście technicznych szczegółów dotyczących przygotowania do walki i jej prowadzenia. Doświadczenia te, jak przypuszczam, pochodzą z czasów kiedy odbywał on zasadniczą służbę wojskową, bo urodził się przecież cztery lata po samym starciu, czyli w październiku 1948 roku.

Co jeszcze prócz emocjonalnych i zapewne nie zarejestrowanych przez uczestników bitwy fragmentów zdarzeń mogło im się nie podobać? Prawdą jest, że w czasie próby wydostania się z okrążenia, zginęło jedenastu Rosjan, którzy znaleźli się w oddziale Wincentego Tomasika, czyli 1 iłżeckim pułku piechoty. Skąd się tam wzięli? Tego nie wiemy, ale autor kreuje rozmowę, jak najbardziej polityczną, jednego z nich z polskim partyzantem, który nie może się nadziwić, że rusek, chce służyć w „pańskim wojsku”. Jak widzimy więc akcenty w tej książce są rozłożone tak, by przed naszymi oczami rozwinęła się cała panorama problemów, którymi żyli i żyją nadal ludzie zainteresowani historią, to znaczy kwestii natury emocjonalnej i politycznej. Zwykle fikcyjnymi, bo nikt nie wie, co i w jaki sposób przeżywali partyzanci, w październikowy poranek roku 1944 w lasach między Iłżą, a Starachowicami. I nikt tego nawet nie będzie próbował badać, albowiem doświadczenia wojenne, szczególnie epizodyczne nie służą temu, by przedstawić życie i śmierć bohaterów. Oni są dla twórców najmniej ważni. Kreacja zaś dotyczy emocji samego autora i jego uwikłań politycznych.

Jedną z kluczowych scen  w książce „Piotrowe Pole” jest opis potyczki liczącego 900 osób oddziału Kałmuków z partyzantką, jak ją określają bohaterowie książki, ppeerowską. Kałmucy, żeby zaatakować tych komunistów, muszą przejść przez odcinek drogi, obstawionej ukrytymi w krzakach żołnierzami AK. Ci ich nie atakują, bo obawiają się klęski. Kałmucy zaś idą pewnie do pobliskiej wioski, by tam zniszczyć oddział Gwardii Ludowej. Idą z tak wielkim hukiem, że słychać ich nawet w Starachowicach, a co dopiero mówić o tym jakimś Jasieńcu. No i dalej akcja rozwija się tak, że jeden z kaprali prosi dowódcę, by zgodził się na wypad, który pomoże komunistom i nieco ich odciąży w walce. Oczywiście dowódca się godzi, ale wysyła ochotników. Ci giną, nie osiągnąwszy celu, a wypad poprzedzony jest ideologiczną dyskusją o sensie pomagania wrogom ustroju przedwojennej Polski.   

Cała książka Rogali utkana jest takimi opisami, trudno się więc dziwić, że środowiska partyzantów świętokrzyskich i tych z południowego Mazowsza ostro ją w latach osiemdziesiątych oprotestowały. Nie przyniosło to, rzecz jasna, żadnego skutku, albowiem pisanie, szczególnie o sprawach ważnych i kręcenie na temat tych spraw filmów, nie ma w Polsce – ciężko przecież przez wojnę doświadczonej – żadnych konsekwencji. Czy powinno mieć? Zważywszy na to, jaką sieczkę zrobiono z epizodów wojennych w Izraelu, w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych XX wieku, odpowiedź powinna brzmieć – nie. No tak, ale tu u nas chodzi o to, że prócz wątków emocjonalnych, przeskalowanych i przekraczających wszelkie normy nieautentyczności, każda produkcja dotycząca II wojny światowej zawiera ładunek politycznej propagandy. No i, co jest moim zdaniem najgorsze, służy do budowania środowiskowej pozycji autora czy też reżysera. Te dwa założenia są najważniejsze. Reszta to barachło, bo wszak chodzi tylko o to, by pokazać okropieństwa wojny, a potem o tym dyskutować przed publicznością, w pozycji głębokiego zanurzenia w fotelach klubowych.

Co się wydarzyło pod wsią Piotrowe Pole, 1 października roku 1944? O tym dowiadujemy się już na wstępie książki. Liczący 600 osób oddział Wincentego Tomasika, został otoczony w lasach iłżeckich przez znacznie przewyższające go liczbą jednostki SS i Wermachtu. Walki, rozproszone i bezładne, trwały przez cały dzień, do mniej więcej godziny trzeciej po południu. Zaczęły się zaś o świcie. Zginęło 93 partyzantów, a 40 dostało się do niewoli, wśród tych 93 było 11 Rosjan, jak już wspomniałem. Niemcy rozstrzelali też rannych. Po południu, rozpoczęły się próby wydostania się z okrążenia. Jak można wnosić ze stanu strat, raczej udane. Niestety oddział przestał istnieć albowiem nie udało się go zebrać ponownie. Jego celem zaś był marsz na pomoc walczącej Warszawie.

Ten moment jest chyba najważniejszy, bo zgrupowanie oddziału liczącego 600 osób, z podwodami, zapasami amunicji, w momencie, kiedy los powstania w stolicy był już przesądzony, w dodatku w tak dużej odległości od tejże stolicy, w miejscu, skąd nie można przedostać się na północ, nie wychodząc na otwarty teren i nie zwracając uwagi Niemców, wydaje się być nieco zagadkowe. No, ale ja nie znam się na taktyce i strategii wojny partyzanckiej, więc może miało to jakiś sens operacyjny. Jeśli poszukacie sobie w sieci informacji na temat bitwy pod Piotrowym Polem, znajdziecie same emocjonalne opisy starcia, którego nikt chyba nie widział z właściwej perspektywy. Są więc to jedynie wymysły. Nikomu też, co byłoby moim zdaniem bardzo sensowne, nie wpadło do głowy, by odnaleźć niemieckich uczestników starcia i zapytać ich co zapamiętali z tamtych dni. Takie rzeczy jednak w ogóle nie wchodzą w grę, bo zostałby uznane za profanację pamięci bohaterów.

Mamy za to w książce Rogali całe strony tekstu poświęcone Kulawemu, czyli snującemu się po iłżeckich i starachowickich bagnach diabłu. Ten jest wróżbą dla walczących, bo kto zobaczy jego twarz zginie. Pojawia się nagle, przechodzi przez obozowiska partyzantów, potem znika w lesie. I tak było, jak powiada miejscowa tradycja, od czasów Powstania Styczniowego. To są oczywiste bzdury, nie ma takiej legendy, a umieszczenie tej postaci w książce z aspiracjami dokumentalnymi, to w zasadzie prowokacja. I ma ona ten sam cel, co wszystkie emocjonalne opisy zbrodni, zdrad i okropieństw, tak bardzo ekscytujące czytelników i samych autorów. Chodzi o to, by indywidualne przeżycia bohaterów, w większości sfingowane przesłoniły prawdę i w raz z wtrąceniami politycznymi, całkiem nie a propos sytuacji, utrwaliły w umysłach czytelników pewien obraz zdarzeń wojennych. To jest, moim zdaniem, rodzaj nieuleczalnej infekcji. Może być bowiem tylko gorzej – można jedynie mnożyć coraz bardziej ogłupiające i potworne opisy, przeplatając je emocjami i polityką, aż dojdziemy w końcu do wiersza białego, opiewającego czyny i wypadki, które nie wydarzyły się nigdy i których nikt nie widział. Jeśli ktoś w taki rozwój piśmiennictwa wojennego nie wierzy, niech sobie przypomni Stanisława Kosickiego z książki Kąkolewskiego „Diament odnaleziony w popiele”. I całą tę książkę, składającą się z kłamstw, uznanych za prawdę, albowiem stanowiła ona rzekomą polemikę z książką Andrzejewskiego. Pojawia się tam wyraz wróżda, który jest odpowiednikiem śródziemnomorskiej vendetty. Tyle, że Kąkolewski uważa i opisuje ową wróżdę jako miejscowy, świętokrzyski zwyczaj.

Nikt nie wie, tak naprawdę, ilu partyzantów zginęło na Piotrowym Polu, i jaki był stan osobowy I Iłżeckiego Pułku Piechoty, w dniu 1 października 1944 roku. Na tablicach ustawionych w lesie, nieopodal Piotrowego Pola, napisane jest, że zginęło 53 żołnierzy. Stan osobowy pułku określany jest różnie – na 300 do 800 osób. Inaczej też, wobec tych faktów, wyglądać musiała walka. Tak sądzę. Nikt jej jednak nie próbuje zrelacjonować. Nie ma też informacji na temat strat niemieckich. Sytuacja jest więc taka – po upływie osiemdziesięciu lat od jednej z największych bitew partyzanckich, z której ocaleli prawie wszyscy świadkowie, nie wiemy o niej nic. Mamy garść sprzecznych informacji i żadnej, podkreślam – żadnej relacji uczestnika starcia – a ocalało ich przecież kilkuset i przynajmniej kilku żyło jeszcze niedawno. Mamy jeden, absurdalny i w znacznej części fikcyjny opis zdarzeń, który nie jest opisem zdarzeń, a jedynie próbą wpasowania doświadczeń autora w realia wojenne. W dodatku, dla dodania autentyczności zabarwionej nieuzasadnioną makabrą i legendami o Kulawym, iłżeckim diable. To tyle. Tak się w Polsce rekonstruuje realia wojenne i taka jest nasza tradycja w tym zakresie. Co oczywiście nie przeszkadza detektorystom zbierać guziki po polach i ekscytować się zardzewiałymi lufami karabinów pochodzących z różnych epok.

Na dziś to tyle. Mam do sprzedania takie oto książki

https://basnjakniedzwiedz.pl/produkt/monastycyzm-sredniowieczny-formy-zycia-religijnego-w-europie-wiekow-srednich/

 

https://basnjakniedzwiedz.pl/produkt/historyczna-wiarygodnosc-starego-testamentu/

 

https://basnjakniedzwiedz.pl/produkt/wieki-swiatle/

---

tagi: wojna  literatura  kłamstwa  relacje  partyzanci  bitwy  piotrowe pole  iłża  wymysły 

	gabriel-maciejewski
	28 lipca 2025 07:27

52     2359    11 zaloguj sie by polubić