O istnieniu Czesława Lechickiego dowiedziałem się pośrednio, dzięki jednemu z komentatorów, który wskazał mi zapomnianą badaczkę historii Wandę Dobrowolską. W jej tekście znalazło się nazwisko Lechickiego, a ja od razu zacząłem przeglądać jego prace. I powiem Wam, że się zdziwiłem. A dziwię się coraz rzadziej. Okazało się, że Czesław Lechicki żył prawie sto lat. Urodził się w 1906, trzy lata po moim dziadku, a zmarł w 2001. W zasadzie nie miał zawodu, bo określają go w wiki jako prasoznawcę. Cóż to jest – prasoznawca? Co to za stwór? Czesław Lechicki napisał książkę, która – w jej pierwszym wydaniu – kosztuje dziś na allegro około 200 zł. Wydana później przez Napoleona V rzecz jasna taniej, ale to wydanie pamięci o Lechickim nie przywróciło i nie przywróciło pamięci o bohaterze tej książki, czyli królu Zygmuncie III. Bo tytuł dzieła to – Mecenat króla Zygmunta III i życie kulturalne na jego dworze. Oczywiście książka ta jest cienka i powierzchowna, jest jednak także ciekawa z powodów, których zaglądającym tutaj nie muszę tłumaczyć.

Mnie jednak zaskoczyła i zaciekawiła inna książka pana Czesława, która nosi tytuł Przewodnik po beletrystyce. Zanim coś o niej opowiem, bo akurat egzemplarz leży tu koło mnie, wspomnę tylko o dwóch jego innych książkach. Jedna, której nie mogłem nigdzie znaleźć nosi tytuł Jezuici i Skarga na dworze Zygmunta III, a druga Prawda o Boyu-Żeleńskim. Ta druga jest dostępna w teorii, ale w praktyce jej nie ma.

Boy za to jest opisany w leksykonie beletrystyki. Czym on jest, ten leksykon? Przewodnikiem po pisarzach polskich i zagranicznych wieku XIX i XX. I mam wrażenie, że połowa literackiej Wikipedii w Polsce zerżnięta jest z Lechickiego. W jakim duchu jest napisana ta książka? Pogodnym, ale stawiającym pisarzom wymagania. Lechicki, który najprawdopodobniej „zrobił” sobie nazwisko, by było bardziej polskie, z bardzo wysokich rejestrów, opisuje pisarzy, ich dzieła oraz motywacje. I to wychodzi nadzwyczaj zabawnie. Bo o Karolu Mayu pisze tak:

Pierwszorzędny narrator pełen rzadkiej plastyki i bezpośredniości, umiał zaintrygować ciekawą fabułą, doprowadzając czytelników niemal do gorączki. Erotykę pomija zupełnie, co jest ważnym głosem jeśli chodzi o młodzież. Poza tem ma zawsze umoralniającą tendencję. Mimo pewnych rysów ujemnych (samochwalstwo, przesada w gromadzeniu nadzwyczajnych przygód iście rekordowa), na ogół zdrowa lektura wypoczynkowa.

 

A o Mauriack’u tak:

Mauriac nie umie zharmonizować piękna z ideałem, lecz z pasją, godną lepszej sprawy rozmazuje podłości wyjątkowych kreatur. Jakiś czas był też pod wpływem Gide’a. Moralista z niego wątpliwy i dwuznaczny, raczej kazuista zręczny, a wykrętny. Nadaje się tylko dla elity umysłowej, o całkiem skrystalizowanych przekonaniach i czujnem sumieniu, bardzo krytycznej.

 

O sir Arturze Conan-Doyle zaś tak:

Najgłośniejszy powieściopisarz angielski detektywistyczno-kryminalny, twórca osławionego detektywa Sherlocka Holmesa, który stał się typem międzynarodowym i posłużył za model dla całej „literatury” tego gatunku. Sam Conan-Doyle wzorował się na Collinsie i dopiero powodzenie romansów tamtego uczyniło go przemysłowcem literackim na wielką skalę. Oczywiście rzeczy jego mogą być, podobnie jak cała dziedzina sensacyjno-kryminalna, tylko tolerowane w rękach ludzi dojrzałych, młodzieży stanowczo lepiej ich nie dawać, rozbudzają bowiem niezdrową ciekawość i sprzyjają rozwojowi zbrodniczych, albo przeciwnie, policyjno- wywiadowczych instynktów.

O Celinie zaś napisał tak:

Celine Ludwik Ferdynand, pseudonim ginekologa paryskiego Ludwika Destouchesa ur. 1895.

 

Przewodnik po beletrystyce jest, jak widzicie, dziełem bardzo inspirującym. Autor zaś przemawia do nas i opisuje swoich bohaterów poprzez trochę niejasną, ale dość wyraźnie przebłyskującą przez mgłę słów definicję literatury. Ma ona prowadzić ludzi ku duchowej i społecznej doskonałości, a także ustawiać ich życie zgodnie z wyznaczonymi przez Kościół Święty paradygmatami. Cechy takie jak idealizm, dojrzałość, powaga, są literatowi niezbędne. Rozrywka nie jest zła pod warunkiem, że nie zalatuje pornografią, ani instynktami policyjno-wywiadowczymi. Czytamy te biogramy i nadziwić się nie możemy skąd w autorze taka naiwność? Bo, że Lechicki był szczery w swoich opisach i przekonaniach wątpić nie można. Pytanie – co z praktycznym ich zastosowaniem w życiu? Póki żadna poza Kościołem instytucja nie stawiała wymagań ambitnej literaturze, Lechicki jakoś prosperował, choć w wiki czytamy, że został przez katolickie środowiska w Krakowie odsunięty poza towarzyski nawias. Ponoć właśnie za krytykę autorów uznawanych przez katolickie środowiska Krakowa i samych hierarchów za wychowawczych. Rozumiem, że chodziło o Mauriaca i Chestertona? Choć pewnie też o innych, ale nie miałem czasu zaglądać do wszystkich biogramów. Wyautowany Lechicki stał się więc protestantem i pozycji protestanckich zaczął wskazywać ścieżki prowadzące do moralnej doskonałości. Okupację spędził we Lwowie, gdzie chrzcił Żydów w obrządku metodystycznym. Potem przyjechał do Krakowa. I tu, jak to zwykle bywa z ludźmi, którzy stawiają sobie i bliźnim wysokie bardzo wymagania moralne poszedł na współpracę z bezpieką. Bo nie miał pieniędzy – jak piszą w wiki. Był autorem charakterystyk hierarchów Kościoła w Polsce, które lądowały na biurku oficerów krakowskiej bezpieki. Opisał Karola Wojtyłę i Stefana Wyszyńskiego, a także innych. My jednak nie będziemy mogli nigdy tych opisów przeczytać, a szkoda, bo widzimy, że jako autor Lechicki radził sobie całkiem dobrze. No i, w przeciwieństwie do autorów katolickich nie obawiał się sięgać do tematów takich, jak panowanie i struktura dworu Zygmunta III Wazy.

Ja bym chętnie, gdyby to było możliwe, metodą – na Fraknensteina – wskrzesił Lechickiego i kazał mu opisać strukturę powojennego uniwersytetu, biorąc za punkt wyjścia to, co we wstępie do swojej monumentalnej książki napisał Walter Leitsch. No, ale to takie żarty, które mam nadzieję wszyscy rozumieją.

Zbliżajmy się powoli do pointy. Rzadkie są momenty, kiedy to autor, a nie stojąca za nim instytucja decydują o tym co i jak pisać. I wskazuje nam na to wprost przykład Lechickiego. Cieszmy się więc, że taki moment nam się trafił. Chyba jednak mija on powoli, albowiem budzą się upiory PRL, w swych najdoskonalszych formatach. Oczywiście nie są tak nazywane, chodzi znów o to, by pokazać bezkompromisowo i plastycznie prawdę historyczną. Co się za tym kryje? Ambicje urzędników związanych z państwem. Urzędników, którzy nie rozumieją jeszcze czy w nadchodzącym przedstawieniu będą widzami tylko, czy też, jak to plastycznie określił valser, figurami na nieotwartej jeszcze strzelnicy. Nie wiem czy wiecie, ale obudzili Cherezińską, a ta ogłosiła, że pisze właśnie powieść historyczną o królu Bolesławie Śmiałym. Niesłusznie oskarżanym o różne przeniewierstwa i o zamordowanie biskupa Stanisława. I opowiada jeszcze pani Cherezińska o tym, że za dużo się ostatnio o tym Stanisławie ze Szczepanowa mówi. Ja w ogóle nie słyszę by się mówiło cokolwiek, ale widocznie mam słabszy słuch. Przeniesiono nas w czasie wprost do lat, kiedy Czesław Lechicki podpisywał deklarację współpracy z SB, a Karol Bunsch, którego nazwisko widoczne było na sławnej liście potępienia księży, w czasie procesu kurii krakowskiej, rozpoczął swój cykl powieściowy o Piastach.

Literatura znów potrzebna jest państwu i znów musi ujawnić swoje moce. I cóż tu rzec? Chyba tylko – jaka butelka, taki dżin. Każdy dostanie to na co zasłużył. Ci co zlecili taką robotę Cherezińskiej, także.

Przypominam, że mamy w sklepie nowe książki.

https://basnjakniedzwiedz.pl/produkt/juliana-ursyna-niemcewicza-pamietniki-z-lat-1807-1809/

 

https://basnjakniedzwiedz.pl/produkt/skandynawowie-saga-o-inwazji-wandalow-na-skanie/

 

No i starą promocję na nawigatory, które koniecznie musimy wyprzedać, żeby zrobić miejsce nowym.

https://basnjakniedzwiedz.pl/produkt/szkola-nawigatorow-nr-41-galicja/

https://basnjakniedzwiedz.pl/produkt/szkola-nawigatorow-nr-40-poswiecony-pociagom-pancernym/

https://basnjakniedzwiedz.pl/produkt/szkola-nawigatorow-nr-39-poswiecony-szermierce-i-pojedynkom-na-bron-biala/

https://basnjakniedzwiedz.pl/produkt/szkola-nawigatorow-nr-38-wegierski/

https://basnjakniedzwiedz.pl/produkt/szkola-nawigatorow-luzyce-nr-37/

https://basnjakniedzwiedz.pl/produkt/szkola-nawigatorow-nr-36-poswiecony-morzu-i-zwiazkom-rzeczpospolitej-obojga-narodow-z-morzem/

https://basnjakniedzwiedz.pl/produkt/szkola-nawigatorow-nr-35-o-cukrze-i-weglowodanach-w-ujeciu-medycznym-i-historycznym/

https://basnjakniedzwiedz.pl/produkt/szkola-nawigatorow-nr-34-numer-o-zlocie/

https://basnjakniedzwiedz.pl/produkt/szkola-nawigatorow-nr-33/

https://basnjakniedzwiedz.pl/produkt/szkola-nawigatorow-nr-32/

 

---

tagi: kościół  historia  państwo  sb  moralność  cherezińska  literaci  czesław lechicki  beletrystyka 

	gabriel-maciejewski
	18 października 2025 08:03

22     1500    5 zaloguj sie by polubić