Pomyślałem, że dam dziś tytuł godny redaktora Janickiego. Bo w zasadzie czemu nie? Sam zresztą wygłosiłem niedawno pogadankę pod takim tytułem i bardzo się podobała. Ta pewnie też się spodoba, choć będzie trochę o czymś innym. O tym, czym freaki, takie jak ja, różnią się od zawodowych historyków.

Przykład, na którym te różnice zilustrujemy, jest bardzo wdzięczny – poczwórne morderstwo. Tak więc do dzieła.

Mamy oto książąt mazowieckich z Rawy, ciekawego, ale całkowicie zapomnianego dziś miasteczka. Gdzie pozostały ruiny zamku, takiego samego, jaki był nieopodal w Białej Rawskiej, a także w innych mazowieckich dziedzinach – w Ciechanowie, Płocku czy Warszawie. Z Rawy pochodziła najsławniejsza mazowiecka księżniczka, o której na pewno nic nie wiecie, bo nie uczą o niej w szkołach, a szczególnie zaś nie uczą o niej na Mazowszu. Może coś tam wspominają w Rawie, ale przypuszczam, że jednak nie. Chodzi mi o Cymbarkę Mazowiecką, późniejszą żonę Ernesta Habsburga, z której to łona wychynęło na świat boży całe to cesarsko-królewskie plemię. Kiedyś próbowałem zbadać skąd się wzięło imię – Cymbarka? Co skłoniło księcia Siemowita, żeby tak nazwać córkę? Otóż mędrcy twierdzą, że przybywali na dwór w Rawie liczni rycerze z wysp brytyjskich, bo tam należy szukać śladów tego imienia, a książę tak się osłuchał z ich językiem i przeróżnymi imionami, że nazwał swoją córkę jednym z nich. To, jak się domyślacie, jest bardzo zły sposób rozwiązywania zagadek historycznych. Tym bardziej jest on nieprzydatny im głębiej zanurzamy się w ikonografię Cymbarki, jakże przecież dziwną. Księżniczka bowiem przedstawiana jest zawsze w bardzo dziwnym nakryciu głowy. Nie wiadomo co oznaczającym, bo przypomina ono nieco różne wschodnie czapki, takie bardziej tureckie. No, ale o Cymbarce to dzisiaj jedynie wstęp, przystawka rzec można.

Cymbarka miała pięciu braci, z których czterech nie miało dzieci, ale najmłodszy – Władysław I - miał dwóch synów – Władysława II i Siemowita VI. Obaj zmarli w młodym wieku, jeden po drugim. Nie wybiegajmy jednak za daleko w przyszłość.

Przyszedł moment, kiedy do mazowieckiego tronu pretendowała gromada nieletnich rezydujących w różnych miastach Mazowsza. Niektórymi z nich – tymi z Warszawy opiekował się biskup Paweł Giżycki. Najstarszy spadkobierca mazowieckiego tronu mieszkał w Płocku, pod opieką matki Anny, księżniczki oleśnickiej i miał 9 lat.

Mazowsze było celem zabiegów dwóch potęg – Polski i Niemiec. Z tym, że Niemcy miały większe szanse, bo królem Niemiec, a potem cesarzem został Fryderyk Habsburg syn Cymbarki.

Ten najstarszy dziedzic z Płocka, to jeden z dwóch synów Władysława I – Siemowit VI. Panował dwa lata, od czternastego do szesnastego roku życia. Zdążył zawrzeć w tym czasie pokój z Krzyżakami, z którymi Polska toczyła akurat wojnę, czym dość wyraźnie określił się politycznie. Po czym – tuż przed swoimi 16 urodzinami zmarł nagle. Był koniec roku 1461. W odwodzie pozostał brat – Władysław II, który miał 14 lat. Opiekował się nim wspomniany biskup Giżycki, a książę rezydował w Warszawie. Niestety zmarł w niecałe dwa miesiące po bracie, akurat w moje urodziny 27 lutego 1462 roku.

O otrucie książąt oskarżono niejakiego Gotarda z Rybna. To jest taka wieś pod Sochaczewem. Występuje on też czasem jako Gotard z Babska. Powodem tego postępku miał być spór o ziemię. To jest oczywista bzdura, z oskarżenia najpewniej zostały spreparowane. Kolejnym oskarżonym był Leńko z Rokitnicy, który odprzysiągł się w Radomiu, przed Kazimierzem Jagiellończykiem, że to nie on. Co ciekawe Leńko nie przysięgał na krzyż, ale na słońce. Przyjdzie nam jeszcze kiedyś pogadać o tych przysięgach na słońce, bo było ich całkiem sporo.

Mniejsza teraz o to, jakie ruchy wykonani potencjalni spadkobiercy, w tym sam król Polski. Mazowsze nie zostało ostatecznie podzielone, a władzę nad Płockiem i północno-zachodnią częścią księstwa uzyskał Konrad III Rudy z Warszawy.

Miał on braci, którzy rozdzielili, pomiędzy siebie księstwo, a jeden z nich został biskupem Płocka, protegowanym przez cesarza Fryderyka, syna Cymbarki i papieża Sykstusa. Bracia, tak, jak poprzednie pokolenie musieli zmagać się z ekspansją Polski, choć przecież sami byli Polakami i po polsku mówili. Jan Olbracht odebrał im kawałek księstwa, ale sporo jeszcze pozostało. Bracia Konrada pomarli, a on sam, będąc już w zaawansowanym dość wieku, rozglądał się za nową żoną. Ożenił się z Anną Radziwiłłówną i z tego związku, prócz córek narodzili się także synowie: Stanisław i Janusz. Tak, macie rację, chodzi o tych samych, których nagrobek znajduje się w katedrze warszawskiej. O ostatnich książąt Mazowsza. Podobnie, jak dwaj poprzedni dziedzice, zmarli oni w przeciągu pół roku, najpierw Stanisław, a potem Janusz.

Podobieństwo do poprzednich zgonów jest tak duże, że wszyscy domorośli detektywi powinni zastrzyc uszami i ruszyć tym tropem niczym gończe za lisem. Tak się jednak nie dzieje. Historia śmierci książąt mazowieckich zdaje się nie interesować nikogo. I to jest naprawdę dziwne, albowiem o śmierć obydwu książąt oskarżono niejakiego Piotra Jordanowskiego, szlachcica, który został ścięty po procesie i pochowany w kościele w Ciechanowie, a następnie przeniesiony gdzieś na inny cmentarz, by nie kalał swoim nędznym ciałem przestrzeni sakralnej. Kłopot polega na tym, co wszyscy piszący o tych sprawach autorzy podkreślają, że kiedy odrąbywano głowę Jordanowskiemu, co miało miejsce w lutym roku 1526, książę Janusz, żył w najlepsze, a ze świata zabrał się dopiero w marcu tego roku.

Jak pamiętamy, rok 1526 to nie jest zwyczajny rok. I nic, co się w tym roku zdarzyło, także nie może być zwyczajne. Książę Janusz oskarżył o otrucie siebie i brata konkretnego człowieka, a jego proces przebiegł szybko i sprawnie. Nic to księciu nie pomogło. Nam też nic to nie pomoże, bo ludzie, którzy o tym piszą, a nie robi tego właściwie nikt, poza pojedynczymi jakimiś osobami, czynią wszystko, by odwrócić naszą uwagę od tych niezwykłych okoliczności. Kazimierz Jasiński w artykule Okoliczności śmierci ostatnich książąt mazowieckich, pisze, że w żaden sposób nie można wskazywać na otrucie książąt. W zasadzie jest to jedyny autor zajmujący się tą tematyką, w miarę współcześnie. Po wpisaniu w wyszukiwarkę Federacji Bibliotek Cyfrowych, pokazują się jakieś ramoty sprzed ponad stu lat i ten biedny artykuł. W nim zaś czytamy, że książęta zmarli, albo na gruźlicę, która była w ich rodzinie dziedziczna, albo przez swój niehigieniczny tryb życia. Nie wiem, czy gruźlica może być dziedziczna, przypuszczam, że jednak nie. Ojciec książąt, Konrad III, na pewno gruźlicy nie miał, podobnie ich matka. Po kim więc mieli ją odziedziczyć, ewentualnie od kogo się zarazić?

Jeśli już kogoś podejrzewa się o trucicielstwo, to królową Bonę, która przeznaczyła Mazowsze dla swojego syna Zygmunta.

Wróćmy jednak do tekstu Jasińskiego. Wymienia on po kolei wszystkich przedwojennych badaczy, którzy zajmowali się przede wszystkim udowadnianiem, że żadnego otrucia nie było. I sam się do tych opinii przychyla, choć każdy zajmujący się czymkolwiek na serio, rozumie że powtórzenie tej samej sekwencji zdarzeń jest sprawą niezwykle poważną. I nie można takiego powtórzenia lekceważyć.

O Cymbarce i jej potomkach wszyscy jakby w ogóle zapomnieli, a o tym, żeby wskazać okoliczność taką jak nominacja Jana Hohenzollerna na biskupstwo płockie, co stanowiło część intrygi cesarskiej wymierzonej w Jagiellonów, nie może być nawet mowy. Do zatwierdzenia tej nominacji nie doszło. Próba jednak została podjęta.

Oczywiście pierwsze co rzuca się w oczy, to gra Habsburgów z Jagiellonami o Węgry i rzucenie Zygmuntowi Mazowsza, jako ochłapu, który miał go odciągnąć od spraw węgierskich. I tak to zapewne było. Trzeba było tylko pozbyć się dwóch młodzieńców, którzy nie prowadzili przesadnie higienicznego trybu życia, a ich matkę można uznać za stuprocentową wariatkę. Kiedy bowiem byli dziećmi, ale już takimi dorastającymi, sprowadziła dla nich cztery młodociane nierządnice, by stymulowały emocjonalny rozwój następców mazowieckiego tronu. Tak nie czyni osoba zdrowa, ale szalona i przez kogoś podpuszczona.

Dziwaczne jest to, że ta historia nikogo nie interesuje i nikt nie rzuca szerszego światła na wszystkie towarzyszące jej konteksty. Pewnie dlatego, że dziś miejsca, które są dla niej ważne – Płock, Ciechanów, Sochaczew, Gostynin, Rawa i Liw – wydają się symbolami najgorszej prowincjonalności, a to zwykle odstręcza badaczy, szczególnie młodocianych i aspirujących. Ta okoliczność, wierzcie mi, jest dość istotna. Zapewne są jednak też inne, gdyby ich nie było znaleźliby się jacyś autorzy usiłujący rozwiązać tę zagadkę. Nie tylko w taki sposób jak czynił to pan Jasiński w roku 1997 wołając – nie było otrucia, nie było otrucia!!!

I teraz najlepsze. W roku 1853 ukazała się trzytomowa powieść Ostatni mazowieccy książęta. Napisał ją Adam Amilkar Kosiński. W wiki piszą, że powieść ma trzy tomy. Tyle, że dostępny jest tylko jeden. Pomyślałem, że można by to było wydać. Bo nikt tego poza nami nie zrobi. No, ale gdzie są pozostałe dwa tomy? Ktoś powie, że język powieści jest zbyt archaiczny. No nie, wcale się za bardzo nie różni od języka Sienkiewicza, do którego przywykliśmy. To co, pomożecie? Jak znajdziemy wszystkie trzy tomy, to historia śmierci Stanisława i Janusza powróci w przyszłym roku na wokandę.

A teraz przypominam, że od wczoraj uskuteczniamy sprzedaż wiązaną. Historia Fenicji, którą przysłał mi Pioter sprzedawana jest razem z Przygodami kapitana Magona, w bardzo atrakcyjnej cenie.

https://basnjakniedzwiedz.pl/produkt/historia-fenicji-plus-przygody-kapitana-magona/

---

tagi: niemcy  węgry  habsburgowie  hohenzollernowie  tajemnice  trucizna  jagiellonowie  mazowsze  książęta mazowieccy 

	gabriel-maciejewski
	28 września 2025 09:46

54     1952    16 zaloguj sie by polubić